Mục tiêu kinh tế số đạt khoảng 30% GDP vào năm 2030 sẽ giúp Việt Nam tự chủ, sáng tạo, bao trùm và thịnh vượng. Con số mục tiêu trên được hiện thực bằng năng suất tăng lên trong từng nhà máy, nông trại, cửa hàng và những giá trị mới được tạo ra từ dữ liệu.

Điểm nghẽn nội tại

Kinh tế số không phải là một “ngành riêng” của doanh nghiệp công nghệ mà là phương thức vận hành mới của toàn bộ nền kinh tế. Tuy nhiên, nhìn từ doanh nghiệp, 3 điểm nghẽn gốc được nhận diện.

Thứ nhất, ở không ít nơi mới số hóa “lớp vỏ” mà chưa tái cấu trúc quy trình khiến cho hồ sơ nộp trực tuyến vẫn phải bổ sung bản giấy; dữ liệu Nhà nước đã có nhưng doanh nghiệp cần khai lại.

Thứ hai, dữ liệu phân tán, thiếu chuẩn kết nối và cơ chế chia sẻ rõ ràng. Nếu nông nghiệp cần đất, công nghiệp cần điện, kinh tế số cần dữ liệu và niềm tin. Dữ liệu không lưu thông thì không sinh giá trị; lưu thông thiếu an toàn sẽ không tạo niềm tin.

Thứ ba, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn “tự bơi” giữa vô vàn giải pháp, chi phí đầu tư, rủi ro an ninh mạng và thiếu nhân lực số. Doanh nghiệp không ngại đổi mới mà ngại phần mềm không liên thông, quy trình số song hành giấy tờ và dự án không đo được hiệu quả.

Định lượng những giá trị mới

Tháo gỡ những điểm nghẽn trên, cần nhất quán ba quyết tâm: Thông thể chế - nối dữ liệu- tiếp sức doanh nghiệp với các giải pháp cụ thể. Trước hết, thể chế đi trước một bước. Các bộ, ngành, địa phương rà soát, công khai những quy định đang cản trở dữ liệu, giao dịch điện tử, AI, điện toán đám mây và mô hình kinh doanh mới. Đồng thời, quản lý theo mức độ rủi ro, quản lý để phát triển, mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát…

Hai là, coi dữ liệu là hạ tầng thiết yếu và nguồn lực chiến lược của nền kinh tế số. Dữ liệu công phải được kết nối, chia sẻ, khai thác có kiểm soát theo nguyên tắc “một lần khai báo - nhiều lần sử dụng”; xác định rõ quyền truy cập, trách nhiệm và giá trị sử dụng.

Ba là, không để doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ tự bơi trong chuyển đổi số mà cần có trung tâm hỗ trợ, tư vấn độc lập tại địa phương, danh mục giải pháp đã kiểm chứng và cơ chế đồng tài trợ theo kết quả. Hỗ trợ phải gắn với đào tạo chủ doanh nghiệp, người lao động, nhất là ở nông thôn, miền núi.

Bốn là, Nhà nước tạo thị trường đầu tiên cho đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh đặt hàng, mua sắm công theo kết quả đầu ra. Khi Nhà nước dám dùng sản phẩm mới đáp ứng tiêu chuẩn an toàn, doanh nghiệp mới có đơn hàng đầu tiên, dữ liệu thực tế và cơ hội lớn lên. Bên cạnh đó, công khai bài toán lớn của từng ngành, địa phương để các doanh nghiệp Việt Nam tham gia.

Cuối cùng, đổi mới thước đo “đã làm bao nhiêu” bằng “đã tạo ra giá trị gì”. Mỗi dự án số phải trả lời: doanh nghiệp tiết kiệm bao nhiêu thời gian, chi phí?; năng suất, doanh thu, thị trường tăng thế nào?; người dân giảm bao nhiêu lần đi lại; vùng nông thôn, khu vực miền núi hưởng lợi ra sao? Không đo được giá trị cuối cùng, chuyển đổi số dễ trở thành khoản chi hiện đại cho cách làm cũ.